Elinizde bir yığın kablo var ve iki seçenek görüyorsunuz: olduğu gibi satmak ya da bakırını çıkarıp bakır olarak satmak. İkinci yol kg başına daha yüksek fiyat vaat ediyor, ama soyarken ağırlık kaybediyorsunuz ve zaman harcıyorsunuz. Hangisi daha mantıklı? Bu yazıda randıman kavramını, hesap yöntemini ve soymanın ne zaman değdiğini anlatıyoruz. Yakarak bakır elde etme yöntemini de neden önermediğimizi açıkça yazıyoruz. Güncel rakamlar için hurda fiyatları sayfasına bakın; bu yazıda TL değeri vermiyoruz.
Randıman nedir?
Kablo hurdasında randıman, kablonun toplam ağırlığının ne kadarının bakır olduğunu anlatır. Örneğin 10 kg’lık bir kabloda 6 kg bakır varsa, randıman yüzde 60 demektir. Kalan 4 kg plastik kılıf ve yalıtım malzemesidir. Bu rakam yalnızca örnek amaçlıdır; gerçek oran kablonun tipine göre ciddi biçimde değişir.
Randımanı belirleyen faktörler:
- Kablo tipi: İnce çok damarlı kablolar (örneğin uzatma kablosu, cihaz kablosu) ince iletken ve kalın yalıtım içerdiği için bakır oranı düşük olabilir. Kalın, tek damarlı enerji kablolarında bakır oranı daha yüksek olur.
- Kılıf kalınlığı: Zırhlı, çok katmanlı ya da kauçuk kılıflı kablolarda plastik/kauçuk oranı artar.
- İletken malzemesi: Her kablo bakır değildir. Bazı enerji kablolarında alüminyum iletken vardır. Alüminyum kabloyu bakır gibi fiyatlamak mümkün değil.
- Zırh ve çelik takviye: Bazı kablolarda çelik tel zırh bulunur; bu ağırlık bakır değildir.
Hangi kabloyu soymak mantıklı?
Soymanın değip değmeyeceğine karar vermek için basit bir hesap yapabilirsiniz:
- Kablonun ağırlığını ve (denemeyle) içindeki bakır ağırlığını belirleyin.
- Soyulmamış kablonun kg fiyatı ile temiz bakır telin kg fiyatını hurda fiyatları sayfasından ya da alıcıdan öğrenin.
- İki yolu karşılaştırın: kablo ağırlığı çarpı kablo fiyatı, karşısında bakır ağırlığı çarpı bakır tel fiyatı.
- Soyma için harcayacağınız zamanı ve emeği, varsa makine maliyetini de ekleyin.
Genel eğilim şu: bakır oranı yüksek, kalın ve kolay soyulan kablolarda soymak kâr getirebilir. Bakır oranı düşük, ince, çok damarlı ve soyması zor kablolarda ise emek karşılığını vermeyebilir; bu kablolar soyulmadan satılınca daha mantıklı sonuç çıkar. Net hesap için bir deneme yapın: 1-2 metre kabloyu soyup tartın.
Soyma yöntemleri
Elle soyma. Maket bıçağı ya da kablo soyucu ile yapılır. Küçük miktarlar için uygundur, ancak zaman alır ve kesik yaralanma riski taşır. Eldiven ve koruyucu gözlük kullanın; bıçağı vücudunuzdan uzağa doğru çekin.
Kablo soyma makinesi. Küçük atölye tipi elektrikli makineler vardır. Kablo kalınlığına göre ayar yapılır. Miktar fazlaysa makine kendini zamanla amorti edebilir. Çalışırken uzun saç, bol kıyafet ve takılar tehlike yaratabilir; makinelerin koruyucularını çıkarmayın.
Parçalama (granülatör). Sanayi tipi tesislerde kablolar parçalanır, plastik ve bakır yoğunluk farkıyla ayrıştırılır. Bu yöntem bireysel kullanım için değil, büyük hacimli geri dönüşüm tesisleri içindir.
Yakmak neden yanlış?
Kabloyu yakıp bakırı elde etme yöntemi hâlâ yaygın olarak denenir. Ancak:
- Plastik kılıfların yanması zehirli gazlar ve yoğun duman üretir. Özellikle PVC yanarken sağlığa ve çevreye ciddi zarar verir.
- Açıkta atık yakmak çevre mevzuatına aykırıdır ve idari yaptırım doğurabilir.
- Isı, bakırın yüzeyini oksitler. Bu da fiyatı düşürür; yanık bakır, parlak bakırdan daha düşük sınıfta değerlendirilir.
- Yangın riski vardır; özellikle kuru otlu arazilerde ya da yapı çevresinde yangın çıkabilir.
Kısacası yakmak, hem yasal hem sağlık hem de ekonomik açıdan kötü bir seçimdir. Soymak istemiyorsanız kabloyu olduğu gibi satın.
Kabloyu olduğu gibi satmanın avantajı
- Zaman ve emek harcamazsınız.
- Yaralanma riskiniz olmaz.
- Çevresel yük oluşturmazsınız.
- Alıcı, kabloyu kendi imkânlarıyla işleyerek geri dönüştürür.
Dezavantajı ise kg başına fiyatın bakır tele göre daha düşük olması. Bu fark, kablonun bakır oranı kadar değil, aynı zamanda işleme maliyeti kadar da açıklanabilir. Alıcı soyma maliyetini ve malzeme kaybını fiyata yansıtır.
Kabloları sınıflandırarak satın
Hepsini karışık satmak yerine kabloları şu gruplara ayırmak fiyatınızı iyileştirir:
- Kalın bakır enerji kabloları: Yüksek randımanlı grup.
- İnce çok damarlı kablolar: Daha düşük bakır oranı.
- Alüminyum iletkenli kablolar: Ayrı tutun; bakır değildir. Alüminyum kabloların nasıl değerlendirildiği için alüminyum hurdası sayfasına bakın.
- Veri ve telefon kabloları: Çok ince iletkenli; genellikle düşük randıman.
- Zırhlı kablolar: Çelik zırhlıysa mıknatısla kontrol edin; çelik kısım bakır sayılmaz.
Hangi sınıf kabloya hangi yaklaşımın uygun olduğu, kablo hurdası sayfamızda ayrıca açıklanıyor. Temiz bakır sınıflaması için ise bakır hurdası sayfasına bakabilirsiniz.
Yasal uyarı: Kamuya ait kablolar
Elektrik dağıtım şirketlerine, telekom kurumlarına, belediyelere ya da başka kamu kuruluşlarına ait kablolar kesinlikle alınmaz. Üzerinde kurum etiketi olan, doğrudan şebekeden kesilmiş veya sahibini kanıtlayamadığınız kablolar şüphe uyandırır. Bu tür malzemelerin satışı suç teşkil edebilir. Biz de bu tür malzemeleri satın almıyoruz. Listemiz alınmayan hurdalar sayfasında.
Bir deneme yapın: 5 adımda randıman testi
- Temsilî bir kablo parçası seçin (örneğin 1 metre).
- Hassas bir terazide tartın.
- Kılıfı dikkatlice soyun, iletkeni ayırın.
- Bakırı tartın.
- Bakır ağırlığını toplam ağırlığa bölün; bu sizin yaklaşık randımanınızdır.
Farklı kablo tiplerinde bu testi ayrı ayrı yapın. Aynı kablo grubunun tamamı için yaklaşık bir hesaba ulaşırsınız.
Soyulmuş kabloda dikkat edilecekler
Soymaya karar verdiyseniz çıkan bakırı kalitesine göre yığınlayın. Parlak ve temiz teller bir yığına, kalaylı veya lehimli teller başka bir yığına, kalın iletkenler ayrı bir yığına gitsin. Tellerin üzerinde kalan plastik parçacıklarını mümkün olduğunca temizleyin; küçük plastik artıkları bile alıcının sınıflandırmasını aşağı çekebilir. Soyulmuş bakırı kuru yerde saklayın, çünkü nem oksitlenmeyi hızlandırır.
Sonuç
Kabloyu soymak her zaman kârlı değildir. Kalın, bakır oranı yüksek kablolarda hesap yapıp soymayı düşünebilirsiniz. İnce, karışık, zırhlı kablolarda genellikle olduğu gibi satmak daha sağlıklıdır. Yakmak ise hiçbir koşulda önerilmez. Kablolarınızı sınıflandırın, fotoğrafını çekip bize gönderin; yaklaşık bir aralık verelim. Yerinde alım için yerinden hurda alımı sayfasına, fiyat mantığı için hurda bakır fiyatı nasıl belirlenir? yazımıza göz atabilirsiniz.